vismigratierivier
vismigratierivier

Vismigratie­rivier Afsluitdijk

De Afsluitdijk beschermt ons land tegen het water, maar vormt ook een hindernis voor veel soorten vissen. De nieuwe Vismigratierivier zorgt ervoor dat vissen weer van zout naar zoetwater kunnen zwemmen. Zo kunnen zij straks weer jongen krijgen in zoet water en daar opgroeien. Het is een vernieuwend plan om de Waddenzee en het IJsselmeer weer met elkaar te verbinden. Ook zorgt de Vismigratierivier voor gezond water, het herstelt de rijkdom aan soorten planten en dieren in het gebied en het biedt mogelijkheden voor recreatie.

Wat is het?

De Vismigratierivier is een slingerende vispassage van vier kilometer lang die is bedoeld voor grote en kleine trekvissen. Van vislarve tot volgroeide vis. De Vismigratierivier is straks geschikt voor sterke zwemmers als de fint, elft, rivierprik, zeeprik, houting, bot, zeeforel en zalm. En voor zwakke zwemmers als de glasaal, spiering, de driedoornige stekelbaars en jonge vis.
De Vismigratierivier wordt aangelegd bij Kornwerderzand. Dit is de oostelijke, Friese zijde op de Afsluitdijk bij de Lorentzsluizen. De Vismigratierivier ligt straks aan de westzijde van de sluizen. Dat is de meest ideale plek in verband met de grote zoete lokstroom van het spuiwerk en de aansluiting op de diepe geulen van de Waddenzee.

Waarom is de Vismigratierivier nodig?

Veel vissoorten, zoals de paling en de zalm, brengen een deel van hun leven door in zoet én zout water. Deze soorten noemen we trekvissen. Ze zwemmen tussen zout en zoet water om jongen te krijgen en om op te groeien. Door dijken en dammen zoals de Afsluitdijk is dat niet of nauwelijks meer mogelijk. Dankzij de permanente opening in De Afsluitdijk en verschillende stroomsnelheden in de Vismigratierivier wordt het weer mogelijk dat trekvissen vrij kunnen zwemmen van zout naar zoet water. Als vispopulaties zich herstellen, profiteren ook andere dieren, zoals de vele vogels, die voor hun voedsel afhankelijk zijn van vis. Met een betere visstand is er uiteindelijk ook meer ruimte voor de beroeps- en sportvisserij.

Maak alvast kennis met de Vismigratie

Wil je alvast ervaren hoe het is om als vis door de Vismigratierivier te zwemmen? In het Afsluitdijk Wadden Center kun je met een virtual reality-bril een duik in de Vismigratierivier nemen.

Heb je zelf een VR-bril? Dan kun je de film ook zelf bekijken.

Excursies Vismigratierivier

De Waddenvereniging en It Fryske Gea verzorgen excursies op de locatie waar de Vismigratierivier komt. Je komt dan van alles te weten over vissen, hun gedrag en de Vismigratierivier. Een aanrader voor jong en oud! Het volledige excursieprogramma van de Waddenvereniging vind je hier.

Nederlandse oplossing voor wereldvraagstuk

Niet alleen de Afsluitdijk is een hindernis voor vissen. Er zijn veel plekken in de wereld waar vissen stuiten op dijken, dammen of stuwen. Dat vraagt om een oplossing. Voor de Nederlandse waterbouwsector is het dan ook een uniek project dat wereldwijd kan worden toegepast.

Samenwerking

De Vismigratierivier is een initiatief van de Waddenvereniging, It Fryske Gea, Sportvisserij Nederland, NetVISwerk en het Blauwe Hart (De Nieuwe Afsluitdijk). De Vismigratierivier is financieel mogelijk gemaakt door provincie Noord-Holland, provincie Fryslân, Rijksoverheid, Waddenfonds, LIFE, Natura2000, Nationale Postcode Loterij en CEF.

De Nieuwe Afsluitdijk werkt ook nauw samen met vergelijkbare initiatieven zoals project De Kier bij de Haringvlietsluizen van Rijkswaterstaat op het gebied van vismigratiekennis en ervaring bij zoet-zoutovergangen.

Afsluitdijk open voor vis

Naast de aanleg van de Vismigratierivier bij Kornwerderzand zijn er andere maatregelen voor de vis bij de Afsluitdijk. Zo wordt visvriendelijk sluisbeheer toegepast en is bij Den Oever een vispassage aangelegd. Dit alles zorgt ervoor dat de visstand verbetert.

Wat kun je er beleven?

Als de Vismigratierivier er straks is, kun je dit nieuwe natuurgebied ook bezoeken. Volgens planning is het vanaf 2023 open voor vis én publiek. Maar nu al kun je het Afsluitdijk Wadden Center bezoeken of meegaan met een excursie van De Waddenvereniging en It Fryske Gea.

Activiteiten Afsluitdijk Wadden Center

In en om het Afsluitdijk Wadden Center zijn allerlei leuke activiteiten. Zo is er een binnen- en buitenprogramma voor scholen, voor groepen en voor individuele bezoekers. De organisatie is in handen van It Fryske Gea en de Waddenvereniging. De gidsen zijn geboren vertellers en nemen je mee in de wereld van vistrek op de grens van zoet en zout, de Vismigratierivier en het Werelderfgoed Waddenzee. De leukste manier om de natuur te beleven is misschien wel mee te gaan met een wandelexcursie of aan boord te stappen voor een heuse Watersafari. Bekijk de activiteitenkalender.

Toekomstplaatje

Hoe ziet het natuurgebied er straks uit als de Vismigratierivier klaar is? Wat meteen opvalt, is de opening in de Afsluitdijk. De poort voor de vissen. Deze nieuwe verbinding kun je als bezoeker ook zelf beleven. Je kunt langs het water wandelen dwars door de Afsluitdijk. Je ziet de beelden van de 12 vissoorten die veel gebruik maken van de Vismigratierivier. Ontdek waar ze vandaan komen en naartoe zwemmen.

Kazematten

De opening in de Afsluitdijk vormt voor de wandelaar ook de verbinding met twee historische kazematten (bunkers). Eén aan de Waddenzeekant en één aan de IJsselmeerkant. In de kazemat aan de Waddenzeekant kom je alles te weten over de zee, de vissen die hier zwemmen en de functie van zout water. In de kazemat aan de IJsselmeerkant hoor je alles over zoet water, de omliggende rivieren, het IJsselmeer en de zoetwatervissen.

Blije Vissen

Aan het begin van de Vismigratierivier in het IJsselmeer vormen tientallen ‘Blije Vissen’ een bijzonder kunstwerk. Het Blijevissen-veld is door de eb- en vloedbeweging van het water nooit hetzelfde.

Kijkraam

Aan het einde van de Vismigratierivier komt een publieksruimte met daarin een kijkraam. Hier kun je onder water kijken naar de voorbijtrekkende vissen. Ook is dit de locatie die je met een bootje kunt bereiken, omdat er een aanlegsteiger wordt gemaakt.

Nieuw natuurgebied

Ook vogelliefhebbers kunnen hun hart ophalen in het
nieuwe natuurgebied. Al wandelend over de pieren en de struinpaden rond de
Vismigratierivier ervaar je de herstelde verbinding tussen IJsselmeer en
Waddenzee. Een inspirerende plek waar natuur en cultuur samen komen.

Het plan om de Vismigratierivier leuk en interessant te maken voor publiek is ontwikkeld door landschapsarchitect Bruno Doedens van SleM. Het kwam tot stand mede dankzij een gift van ruim twee miljoen euro van de Nationale Postcode Loterij.

Hoe werkt het?

Bij eb stroomt er zoet water vanuit de Vismigratierivier naar de Waddenzee. De (trek)vissen ruiken het zoete water en vinden zo de ingang. Sterke zwemmers zwemmen tegen de stroom in naar binnen. Als het hoog water is op de Waddenzee stroomt er zout water de Vismigratierivier in. Dit is de kans voor de zwakkere zwemmers die zich met de stroom laten meevoeren. Zoet en zout water mengen zich in de rivier en ook het waterniveau gaat mee op eb en vloed. Zo bootsen we de situatie van vroeger in de Zuiderzee na.
De Vismigratierivier is zo ontworpen dat er geen druppel zout water in het zoete IJsselmeer kan komen. Noodzakelijk, want het meer is een belangrijke bron van ons drinkwater. En mocht er een zware storm op komst zijn? Dan sluiten we de nooddeur.

Wat maakt de Vismigratierivier Afsluitdijk bijzonder?

Lengte

De Vismigratierivier wordt ongeveer vier kilometer lang. Door de lengte kan de rivier lang open staan tijdens het wisselen van de getijden. Het zoute water met de vis kan bij vloed vrij de rivier instromen. Door de lengte van de rivier duurt het heel lang voordat het zoute water het einde van de rivier bereikt. En vissen kunnen geleidelijk wennen aan de overgang tussen zout en zoet water. Zo lijkt de overgang het meest op een natuurlijke situatie.

Lokstroom

De ingang van de Vismigratierivier ligt naast de Lorentzsluizen. Daar stroomt meerdere keren per dag een grote hoeveelheid zoet IJsselmeerwater naar de Waddenzee. Miljoenen vissen liggen daar te wachten. Ze ruiken het zoete water en willen naar binnen. Maar de stroming is voor de meeste vissen te sterk om tegenin te zwemmen.

Locatie

Kornwerderzand, aan de Friese kant van de Afsluitdijk, is de meest geschikte locatie voor de Vismigratierivier. Hier willen de meeste vissen van de Waddenzee naar het IJsselmeer zwemmen. Dit heeft te maken met de aansluiting op de diepere geulen in de Waddenzee en de grote hoeveelheid zoet water die via de Lorentzsluizen gespuid wordt.

Getijdenwerking

Door het wisselen van de getijden mengen zoet en zout water zich in de rivier. Ook het waterniveau gaat mee op eb en vloed. Zo bootsen we de situatie van vroeger in de Zuiderzee na.

Vormgeving

Door het slingerende karakter van de Vismigratierivier ontstaat er verschil in stroomsnelheden. Dit is belangrijk voor vissen om te kunnen schuilen, eten en rusten.

Stroomsnelheid

Door de trage stroomsnelheid in de rivier krijgen ook zwakke zwemmers de kans om van de Waddenzee naar het IJsselmeer te zwemmen. Zij liften mee op de vloedstroom.

Wel vis, geen zout

Het slimme aan het ontwerp van de Vismigratierivier is dat de vis heen en weer kan zwemmen tussen zoet en zout water. Tegelijk zorgt de rivier ervoor dat er geen zout water het IJsselmeer kan instromen. Bij extreme weersomstandigheden kan de Vismigratierivier aan beide kanten worden afgesloten. De combinatie van lengte en afsluitbaarheid zorgt ervoor dat er geen zout water uit de Waddenzee in het IJsselmeer kan komen.

Wat is de planning?

Voorlopige planning

• 3e kwartaal 2019: start aanbesteding. 
De Vismigratierivier gaat de markt op. Geïnteresseerde aannemers kunnen inschrijven op het werk.
•   1e kwartaal 2020: gunning.
Dan is bekend welke aannemer de Vismigratierivier gaat bouwen.
•   Medio 2020: start aanleg Vismigratierivier.
•   2023: Vismigratierivier is klaar.

De bouw van de Vismigratierivier is opgeknipt in twee delen. Het eerste deel is de opening in de Afsluitdijk. In opdracht van De Nieuwe Afsluitdijk heeft Rijkswaterstaat dit onderdeel meegenomen bij de [versterking, link] van de Afsluitdijk. Aannemerscombinatie [Levvel, link] gaat de ‘poort voor vissen’ maken. Het tweede deel is de aanleg van de slingerende Vismigratierivier in het IJsselmeer en de Waddenzee. In 2023, wanneer beide delen klaar zijn, is de Vismigratierivier klaar voor gebruik.

Bekijk alle werkzaamheden op de Afsluitdijk op onze homepagina.

Documenten

Op deze pagina tref je de belangrijkste documenten aan voor de Vismigratierivier Afsluitdijk.