In de zomer van 2025 stond één van de tien spuikokers van de spuisluizen in Kornwerderzand droog. Dit was nodig om onderhoud te plegen, zodat de spuikoker uit de jaren dertig goed blijft functioneren. Matthijs Brinkman, technisch manager bij Rijkswaterstaat en Taco Jagersma, projectorganisator bij bouwconsortium Levvel (BAM, van Oord, Rebel & Invesis) vertellen meer over het droogzetten en de werkzaamheden in de spuikoker.

Ook droog in 2016

Het is niet de eerste keer dat de ruim negentig jarige spuikoker is droog gezet. Jagersma: “In 2016 zijn ook meerdere spuikokers drooggezet voor onderzoek naar de staat van de spuisluizen. Het draaiboek van toen hebben we aangepast. Wat nu anders was dan toen, was vooral de werkvolgorde en de doorlooptijd. Nu haalden we de schuiven er ook uit om te herstellen en voerden we werkzaamheden uit in plaats van alleen een inspectie. Dat vraagt om een andere aanpak en kost veel meer tijd.”

Droogzetten met droogzetschotten

Het droogzetten van de spuikoker is gedaan met twee droogzetschotten zijn gemaakt in de jaren dertig. Jagersma: “De droogzetschotten zijn op een ponton via het water vervoerd naar de Waddenzeekant van de spuikoker. Daar is het schot aan de noordkant met een kraan vanaf de rijksweg op zijn plek gehesen. Het schot dat aan de IJsselmeerzijde is geplaatst, is op een schip via de sluis vervoerd en daar met een kraanschip op zijn plek gezet.” Dit klinkt makkelijker dan het is, want timing was hier van groot belang. “We moesten echt spelen met water. We moesten het schot namelijk precies op het juiste moment met laag water plaatsen. We waren dus helemaal afhankelijk van het getij. Ook moest het water in de spuikoker op het juiste peil zijn, zodat de waterkrachten tegen het schot niet te hoog waren. Dus we moesten heel precies water bij laten lopen of weg laten lopen via de spuischuiven en geplaatste pompen. Het is allemaal gelukt, maar we moesten op veel dingen tegelijk letten en afstemmen.” legt Jagersma uit.

Inzet van pompen

Nadat de droogzetschotten geplaatst waren, stond er nog water in de spuikoker. Deze is vervolgens droog gemaakt. Jagersma: “We hebben achter de droogzetschotten een dammetje gemaakt met zandzakken, zodat we een soort waterbuffer creëerden waar de pompen in hingen. Achter de droogzetschotten pompten we water weg naar buiten. Voor het geval de stroom zou uitvallen, hadden we een noodstroomaggregaat staan, zodat we zeker wisten dat de pompen zouden blijven werken. Ook hadden we sensoren in de koker die een alarmmelding gaven zodra de pompen niet goed zouden functioneren. Toen er nog een klein laagje water in de koker stond, zijn de resterende vissen door professionele Urker vissers met de lijn uit de koker gevist. De vangst was niet heel groot, een emmertje met een schol, wat krabbetjes en kleine visjes. Ze zijn uitgezet in het IJsselmeer. We hebben er uiteindelijk een week over gedaan om de koker helemaal droog te krijgen. Daarna is de koker schoongemaakt met de zuigwagen. Al het vuil is afgevoerd naar een verwerker en het water is via een filterbak weggepompt. Zo zorgen we dat er geen vervuiling in de omgeving plaats vindt.”

Werkzaamheden in de spuikoker

Brinkman licht de werkzaamheden na het droogzetten toe: “We begonnen na het droogzetten met inspecteren om te kijken hoe groot de schade aan de wanden en de vloer was. We hebben tot nu toe alleen een inspectie aan de bovenkant van de spuikoker, onder het wegdek gedaan, maar over de staat onder water wisten we niets. Na de inspectie van het deel onder water pasten we het werkplan dat we klaar hadden liggen waar nodig aan en konden we de planning verder aanscherpen. Toen hebben we het beton- en tegelwerk hersteld. Ook hebben we de geleidingen waar de schuiven tussen bewegen vervangen, zodat de schuiven straks weer ongehinderd heen en weer kunnen bewegen.”

Veiligheid

De spuikoker is 12 meter breed, 7 meter hoog en zo’n 35 meter lang en de omstandigheden zijn niet standaard. Brinkman: Het allerbelangrijkste is veiligheid voor de mensen die boven en onder het waterniveau werken. Je bevindt je in een afgesloten ruimte, ver onder het waterpeil. En er kunnen giftige gassen ontstaan bij het schoonmaken van de koker. Mocht er iemand onwel worden, hoe krijgen we iemand dan uit de koker? We hebben heel veel aandacht aan veiligheid geschonken en maatregelen getroffen om dit goed uit te kunnen voeren. Alles is gelukkig tot nu toe goed verlopen.” Jagersma is enthousiast over het verloop van het project: “Het was heel positief. Er is echt een teamspirit met hele korte lijnen. Het werk was heel gedetailleerd met heel veel acties, dus je had ogen en oren te kort. Het waren pittige weken en het was intensief, maar er was hele goede samenwerking. We hebben het echt samen gedaan.”

Lees meer informatie over onderhoud aan de bestaande spuisluizen.