De allereerste plannen voor het afsluiten van de Zuiderzee dateren al uit de 17e eeuw. In die tijd waren de kennis en de techniek echter nog lang niet rijp. In 1891 werkte de jonge ingenieur Lely de eerste levensvatbare plannen uit voor de Afsluitdijk. In 1913 zorgde hij er als minister van Waterstaat voor dat het project op de agenda van het kabinet kwam.  Toch besloot het kabinet om deze plannen op de lange baan te schuiven.

In een stroomversnelling

Maar de tijden veranderden. Tijdens de Eerste wereldoorlog leden veel Nederlanders honger waardoor de roep om qua voedsel zelfvoorzienend te zijn, groter werd. Er was extra vruchtbare landbouwgrond nodig. De inpolderingsplannen van Lely lonkten. In 1916 ging het goed mis. Er vond in het Zuiderzeegebied een overstroming plaats. Er vielen doden, gewonden, duizenden mensen raakten hun huis kwijt en de economische schade was enorm. Er moest iets gebeuren! Vanaf dat moment kwam de Afsluiting van de Zuiderzee in een stroomversnelling. Lely diende al in 1917 zijn plannen voor de Afsluitdijk in. Toch ging het parlement pas in 1918 akkoord met de Zuiderzeewet.

Boten brengen zand en grond naar de plek van de Afsluitdijk

De aanleg van de Afsluitdijk gaat van start

In 1920 werd gestart met de eerste werkzaamheden van de Afsluitdijk. Na een korte stop vanwege een verslechterde economische situatie, vond in 1925 een versnelling van de werkzaamheden plaats. Duizenden mensen werkten met man en macht aan de bouw van de dijk. De steenzetters kwamen van heinde en verre, want het verdiende goed. Het was een huzaren stukje. Ruim 30 kilometer dijk midden in de zee. In 1932 werd uiteindelijk het laatste gat in de Afsluitdijk gedicht. Dat was een prachtig moment, maar niet voor iedereen.

Hele dorpen waren afhankelijk van de visserij in de Zuiderzee. De Afsluitdijk zorgde ervoor dat het water in een rap tempo veranderde van zout naar zoet. De visserij was niet langer rendabel meer. Vissers kregen compensatie van het rijk, maar daar stond natuurlijk tegenover dat velen geen baan meer hadden en een ander ambacht moesten zoeken.

Oude foto van het werk aan de Afsluitdijk. In 1920 wordt het riet gebonden om te helpen bij de opbouw van de Afsluitdijk. Je ziet het riet in het midden en links en rechts zetten mannen het riet vast.
Oude foto van het werk aan de Afsluitdijk. In 1920 wordt het riet gebonden om te helpen bij de opbouw van de Afsluitdijk. Je ziet het riet in het midden en links en rechts zetten mannen het riet vast.
Oude foto van het werk aan de Afsluitdijk. Links zie je rollen met riet liggen. Daarnaast zijn mannen die de rollen naar de Afsluitdijk dragen.
Oude foto van het werk aan de Afsluitdijk. Links zie je rollen met riet liggen. Daarnaast zijn mannen die de rollen naar de Afsluitdijk dragen.
Oude foto van werkzaamheden op de Afsluitdijk. Op deze foto is de opbouw van de Afsluitdijk te zien. Links zie je mannen die wiep op de plek leggen. De velden zijn nat.
1920 | Wiep wordt op zijn plek gelegd
Oude foto van het werk aan de Afsluitdijk. In 1920 wordt het riet gebonden om te helpen bij de opbouw van de Afsluitdijk. Je ziet het riet in het midden en links en rechts zetten mannen het riet vast.
Oude foto van het werk aan de Afsluitdijk. Links zie je rollen met riet liggen. Daarnaast zijn mannen die de rollen naar de Afsluitdijk dragen.
Oude foto van werkzaamheden op de Afsluitdijk. Op deze foto is de opbouw van de Afsluitdijk te zien. Links zie je mannen die wiep op de plek leggen. De velden zijn nat.

Belangrijke rol tijdens Tweede Wereldoorlog

In mei 1940 was de Slag om de Afsluitdijk, een poging van nazi-Duitsland om de Afsluitdijk in te nemen. De poging mislukte doordat de Nederlandse troepen de Duitsers tegen wisten te houden bij Kornwerderzand. Ze waren in de minderheid en minder goed bewapend, maar wisten desondanks de 1e Duitse cavaleriedivisie tegen te houden. Na het bombardement op Rotterdam heeft Nederland zich overgegeven. De Stelling Kornwerderzand is de enige Nederlandse stelling die de Duitsers heeft weten tegen te houden in de meidagen van 1940, en de Slag om de Afsluitdijk is een van de weinige veldslagen die de Duitsers verloren tijdens hun Blitzkrieg tegen West-Europa.

Wilt u meer informatie over de kazematten, breng dan eens een bezoek aan het Kazemattenmuseum op Kornwerderzand of neem een kijkje op de website.

Door de tijd ingehaald

Inmiddels doet de Afsluitdijk al ruim 90 jaar dienst. Een periode waarin hij zijn waterkerende en economische functie overduidelijk bewees. De dijk heeft Nederland veiliger gemaakt en heeft het mogelijk gemaakt dat we extra land hebben gewonnen. In deze jaren is echter ook veel gebeurd en veranderd. De sluizen zijn verouderd en aan versterking toe. Door klimaatverandering wordt het moeilijker om het steeds hoger wordende zeewater te keren en overtollig IJsselmeerwater te lozen. De veiligheid komt daarmee in het geding. De ooit spraakmakende waterkering is door de tijd ingehaald.  Met respect voor de icoonwaarde en de geschiedenis krijgt de Afsluitdijk een opknapbeurt.