Verruiming sluis

De sluis bij Kornwerderzand heeft een beperkte breedte (14 meter) waardoor sommige schepen de sluis nu niet kunnen passeren. Noord-, Oost- en Midden-Nederland lopen daardoor grote kansen en opdrachten mis. Regio en bedrijfsleven streven dan ook naar een verruiming van de sluis. De aanpak van de sluis betekent een belangrijke impuls voor de regionale en nationale economie.

Wat is het?

Dichtbij Kornwerderzand vind je de Lorentzsluizen: een stelsel van spuisluizen en een grote en kleine schutsluis. Samen met de Stevinsluizen bij Den Oever beheersen zij het waterpeil van het IJsselmeer, en daarmee ook de mogelijkheid voor schepen om het achterland te bereiken. Kornwerderzand is de locatie waar diverse ambities op het gebied van duurzame energie, ecologie, recreatie en toerisme en ruimtelijke kwaliteit van De Nieuwe Afsluitdijk samenkomen. Eén van de ambities is het verruimen van de passage voor de scheepvaart.

kornwerderzand_1

Integraal gebiedsplan
Het voornemen tot versterken van de Afsluitdijk is voor regionale overheden en het maritieme bedrijfsleven het moment geweest om in te zetten op een verruiming van de schutsluis bij Kornwerderzand. Wanneer de passage wordt verruimd, levert dit economische voordelen op voor Noord-, Oost- en Midden-Nederland: scheepswerven, de kustvaart en de visserij hebben er baat bij. De aanpak van de sluis en de verkeersbruggen vergroot bovendien de toegankelijkheid en beleving van Kornwerderzand voor recreanten. Alle plannen rondom Kornwerderzand komen dan ook samen in een integrale gebiedsvisie voor Kornwerderzand.

De ambitie van de regio
De regio, bestaande uit de provincies Fryslân, Drenthe, Overijssel en Flevoland en de gemeenten Zwolle, Kampen, Meppel, Urk en Súdwest-Fryslân, maakt zich samen met het maritieme bedrijfsleven sterk voor een nieuwe verbrede sluis bij Kornwerderzand.
In de visie van de regio is het geheel of gedeeltelijk vervangen van het bestaande complex door een bredere sluis de meeste efficiënte oplossing. Het huidige sluizencomplex is ruim 80 jaar oud en is op termijn aan vervanging toe. Bovendien vraagt de huidige technische staat van zowel sluizen als bruggen extra veel onderhoud.
Gelet op de ouderdom en technische staat van het huidige bruggen- en sluizencomplex zijn de regionale partijen van mening dat een variant, waarbij het volledige bestaande sluizencomplex geheel of gedeeltelijk wordt vervangen, de meest efficiënte oplossing is. De huidige kunstwerken vragen relatief hoge beheer- en onderhoudskosten. Deze kosten kunnen voor een belangrijk deel worden vermeden als de huidige kunstwerken worden vervangen door nieuwbouw. Net als bij de overige regionale ambities geldt dat het plan voor de regionale oplossingsvariant in nauwe afstemming met het rijk wordt uitgewerkt.

Bruggen
Met een nieuwe brede sluis worden ook de bestaande draaibruggen in de A7 vervangen. Gekozen is voor basculebruggen met twee doorvaartopeningen van resp. 25 en 21,7 meter breed. In het ontwerp voor de nieuwe bruggen komen tunnels onder de snelweg door, waardoor de monumentale bunkers aan de noordzijde van de A7 worden ontsloten voor voetgangers. Doordat bij de zuidelijke basculebrug ruimte is voor een parallelweg en een fiets- en voetpad, wordt de toegang tot het Kazemattenmuseum en de toekomstige Vismigratierivier verbeterd.

Waarom?

De verbetering van de passeerbaarheid van de sluis bij Kornwerderzand levert grote voordelen op, met name voor de scheepsbouwsector en de kustvaart. Een kosten-batenanalyse heeft aangetoond dat een bredere en diepere sluis leidt tot een directe omzetstijging van circa € 65 miljoen per jaar voor de scheepbouwsector rondom het IJsselmeer.

Daarnaast levert het op termijn 2.500 – 3.000 nieuwe arbeidsplaatsen op voor het maritieme cluster. Doordat het maritieme cluster nauw samenwerkt met ruim 200 toeleveranciers, zien ook zij een stijging van de omzet en het aantal arbeidsplaatsen. De verbreding van de sluis zorgt daarmee niet alleen voor een impuls voor de Noordelijke economie, maar heeft ook een economisch structuurversterkend effect voor heel Nederland.  De verruiming van de sluis levert dus verschillende partijen voordelen op.

Hoe?

De nieuwe sluis wordt 25 meter breed, 140 meter lang en 5,5 meter diep. Met een dergelijke brede sluis kunnen ook bredere en dieper stekende (kustvaart)schepen en luxe superjachten de Afsluitdijk passeren. Een onlosmakelijk onderdeel van het project is het vervangen van de huidige, storingsgevoelige draaibruggen in de A7 door basculebruggen. Het realiseren van een bredere en diepere sluis vraagt ook dat circa 20 kilometer van bestaande vaargeulen op het IJsselmeer moeten worden verdiept. Immers de toegankelijkheid van de IJsselmeerhavens moet geborgd zijn.

De ambities
Bij het ontwerp van de nieuwe sluizen wordt ook rekening gehouden met een betere toegankelijkheid voor het publiek. De Nieuwe Afsluitdijk heeft de ambitie om het zogeheten rondje van Kornwerderzand weer mogelijk te maken door de schutsluizen voor bezoekers weer passeerbaar te maken. We willen de mogelijkheid bieden om passerende schepen van dichtbij te bekijken. Dit betekent dat de passage van hele grote schepen, waar de sluis voor wordt verruimd, van heel dichtbij zijn te bezichtigen.
Met de komst van de nieuwe verkeersbruggen kan straks de bereikbaarheid van het Kazemattenmuseum worden verbeterd. De zuidelijke basculebrug wordt voorzien van een parallelweg met fiets-/voetpad. De huidige kruip- en sluiproute naar het Kazemattenmuseum behoort dan tot het verleden.

Wie hebben er baat bij?

Grote luxe jachtbouw
Omdat de huidige sluis te smal is, worden luxe jachten nu vaak gedeeltelijk afgebouwd op de werf of in delen naar buiten gebracht en in de havens van Harlingen, Amsterdam of IJmuiden afgebouwd. Dit heeft forse consequenties voor de kostprijs. Een dergelijke aanpak heeft voor de jachtbouwers ook tot gevolg dat het onderhoud van de opgeleverde schepen elders wordt uitgevoerd. Daarnaast vindt voor dit type jachten gemiddeld eens in de zeven jaar een zogeheten ‘refit’ plaats. Deze forse orders, oplopend tot tientallen miljoenen, komen bij een verruimde doorvaart bij Kornwerderzand ten goede aan de regio’s rondom het IJsselmeer.

Kustvaart
Een verruimde sluis heeft voordelen voor de kustvaart: de huidige route via Amsterdam/IJmuiden en Delfzijl naar de Noordzee kent beperkingen. Door het vergroten van de sluis bij Kornwerderzand worden vaarroutes naar de Noordzee – en daarmee naar Scandinavië en de Baltische staten – aanmerkelijk verkort.

Scheepswerven
Voor reguliere scheepswerven in de regio zorgt de verbreding voor omzetgroei en een toename van werkgelegenheid.

Wegverkeer
Voordelen voor het wegverkeer zijn onder meer een betere verkeersveiligheid en een obstakelvrije ontsluiting naar het Rijksmonument. De wegontsluiting van het Kazemattenmuseum – nu nog aangesloten op de snelweg, net in de slinger van de weg – kan verlegd worden naar een parallelweg. Ook de bereikbaarheid voor de bezoekers aan het Kazemattenmuseum en straks de vismigratierivier wordt daardoor sterk verbeterd.

Wanneer?

Als de minister een positief besluit neemt over het project, wordt er op ingezet dat zo spoedig mogelijk met de realisatie kan worden begonnen. Gezien de werkzaamheden die momenteel op de Afsluitdijk plaatsvinden, wordt waarschijnlijk als eerste gestart met de sluis en daarna met de nieuwe verkeersbruggen.

Financiering

De totale investeringskosten van het project bedragen € 215 miljoen. Hiermee worden de bestaande bruggen vervangen, de grote sluiskolk verruimd en vaargeulen in het IJsselmeer aangepast. De minister en de regionale overheden hebben afgesproken dat de regionale overheden de financiering van de meerkosten van de oplossing organiseren. De marktpartijen hebben de intentie uitgesproken financieel te willen bijdragen.miljoen te willen reserveren voor de investeringskosten.

De betrokken provincies en gemeenten hebben medio 2016 al een financieringsvoorstel aan de minister voorgelegd. Dankzij een kamerbreed gesteunde motie heeft de minister in december 2016 de bereidheid uitgesproken € 30 miljoen te willen reserveren voor de investeringskosten.

Als bijdrage in de investering heeft de regio in het najaar van 2018 een financieel aanbod gedaan van € 73,5 miljoen. Recentelijk is bekend geworden dat het kabinet in de Voorjaarsnota voor 2019 een extra bijdrage van € 40 miljoen euro heeft vrij gemaakt voor het project. Momenteel is het financiële gat nog circa € 40 miljoen. Rijk en regio zijn gezamenlijk de mogelijkheden aan het onderzoeken de resterende middelen bijeen te krijgen. De planstudie van de verruiming van de sluis is medegefinancierd door de Europese Unie in het kader van het Europese Transport programma TEN-T.

Logo TEN-t financiering Europese Unie

Partners

Het initiatief om de sluis bij Kornwerderzand te verruimen wordt ondersteund door een brede regio. De provincie Fryslân is – vanwege het economisch belang voor de provincie – trekker van het project. De plannen worden verder uitgewerkt onder regie van het programma De Nieuwe Afsluitdijk. 

Initiatiefnemers

De initiatiefnemers van het project zijn de gemeenten Kampen, Zwolle, Meppel, Urk, Súdwest Fryslân, De Friese Meren, de provincies Fryslân, Overijssel, Drenthe en de Zuiderzeehaven in Kampen. 
Bij het initiatief hebben zich later aangesloten: gemeenten Harlingen, gemeente Lelystad en provincie Flevoland. Bij het initiatief hebben zich later aangesloten: gemeenten Harlingen, Lelystad en provincie Flevoland.

Betrokken partijen

Ook zijn diverse scheepswerven en bedrijven in de maritieme sector betrokken bij het project. Zoals Harlingen Seaport, Koninklijke de Vries Feadship in Makkum, Balk Shipyards, Hartman Shipping, Hoekman scheepswerf en Flevoport op Urk, Royal huisman in Vollenhove, Hebo Maritiemservice en Vitters Shipyard in Zwartsluis, Flevokust in Lelystad, Veka/Jongert in Lemmer/Medemblik.

Breed gedragen

De regionale variant is een maatschappelijk breed gedragen oplossing en is positief ontvangen door onder meer Stichting Het Blauwe Hart, Scheepsbouw Nederland, KSV Schuttevaer, Topsector Water, Kwaliteitsteam Afsluitdijk o.l.v. Rijksbouwmeester, Dorpsbelang Kornwerderzand en een groot aantal bedrijven uit Noord-, Oost- en Midden-Nederland.

Financiering

De planstudie van de verruiming van de sluis is medegefinancierd door de Europese Unie in het kader van het Europese Transport programma TEN-T.

Logo TEN-t financiering Europese Unie